Arapçada çoğul (الْجَمْع) üç ya da daha fazla varlık için kullanılır. İki varlık için tesniye (ikil) vardır. Çoğul üç türdür:
- Müzekker sâlim çoğul (جَمْعُ الْمُذَكَّرِ السَّالِمُ)
- Müennes sâlim çoğul (جَمْعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمُ)
- Kırık çoğul (جَمْعُ التَّكْسِيرِ)
1) Müzekker sâlim çoğul
Tekil ismin sonuna merfuda ـُونَ, mansub ve mecrurda ـِينَ eklenir. Kelime kökü bozulmaz. Daha çok akıl sahibi erkekler ve sıfatlar için kullanılır.
| Tekil | Merfu | Mansub / Mecrur |
|---|---|---|
| مُسْلِمٌmüslimun | مُسْلِمُونَmüslimûne | مُسْلِمِينَmüslimîne |
| مُدَرِّسٌmüderrisun | مُدَرِّسُونَ | مُدَرِّسِينَ |
| مُهَنْدِسٌmühendisun | مُهَنْدِسُونَ | مُهَنْدِسِينَ |
2) Müennes sâlim çoğul
Müennes alametli (ة) kelimede ة düşer, yerine ـَات gelir:
| Tekil | Çoğul |
|---|---|
| طَالِبَةٌtâlibetun | طَالِبَاتٌtâlibâtun |
| سَيَّارَةٌseyyâretun | سَيَّارَاتٌseyyârâtun |
| مُسْلِمَةٌmüslimetun | مُسْلِمَاتٌmüslimâtun |
Bu çoğulda mansub alameti kesredir (fetha değil):
3) Kırık çoğul
Tekilin harfleri ve hareketleri değişir; belirli bir kalıba girer. Kuralı yoktur, ezberlenir. Sözlükler çoğulu tekilin yanında verir.
| Tekil | Çoğul |
|---|---|
| كِتَابٌkitâb | كُتُبٌkütüb |
| رَجُلٌracül | رِجَالٌricâl |
| بَيْتٌbeyt | بُيُوتٌbüyût |
| طَالِبٌtâlib | طُلَّابٌtullâb |
| وَلَدٌveled | أَوْلَادٌevlâd |
| قَلَمٌkalem | أَقْلَامٌaklâm |
| بَابٌbâb | أَبْوَابٌebvâb |
| مَدْرَسَةٌmedrese | مَدَارِسُmedâris |
Kırık çoğul, i'rabda tekil gibi damme–fetha–kesre alır. Bazı kalıplar (مَدَارِسُ gibi) tenvin almaz; bkz. gayr-i munsarif.
Çoğulda uyum kuralı
Akıl sahibi çoğulda ise çoğul uyum aranır: الطُّلَّابُ مُجْتَهِدُونَ (öğrenciler çalışkandır). Sıfat–isim uyumu için sıfat tamlaması; hâlleri için i'rab.