دَرْس 34

Nida Edatı ve Cem' Ms. Salim

s. 65 - 66

Konu Anlatımı

Bu ders önce taaccüp üslubu alıştırmasını tamamlıyor (ne kadar kolay, ne kadar çok, ne kadar hızlı, ne kadar kirli, ne kadar temiz gibi cümlelerle), ardından iki yeni konuya geçiyor. İlki nida (seslenme) edatı يَا'nın isimler üzerindeki etkisi: bir özel ismin (alem) başına يَا geldiğinde, ismin sonundaki tenvin düşer — مُحَمَّدٌ → يَا مُحَمَّدُ.

Kelimeler

يَا (نِدَاء)yâ (nidâ)seslenme edatı, ey

مُنَادَىmünâdâkendisine seslenilen

جَمْعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمcem'ü'l-müennesi's-sâlimkurallı dişil çoğul

عَلَامَةُ النَّصْبِalâmetü'n-nasbnasb alameti

كَسْرَةkesreesre (kesra)

Örnek Cümle

يَا مُحَمَّدُ!Ey Muhammed!

Konu Anlatımı (devamı)

Bir isim tamlamasının (izafet) başına يَا geldiğindeyse, tamlamanın ilk ögesi (mudaf) mansûb okunur — أُخْتُ حَامِدٍ (Hamid'in kız kardeşi) → يَا أُخْتَ حَامِدٍ (ey Hamid'in kız kardeşi!). İkinci konu ise cem'ü'l-müennesi's-sâlim'in (kurallı dişil çoğul, örn. سَيَّارَات) mef'ûlün bih olduğunda aldığı özel nasb alametidir: normalde nasb alameti fetha iken, bu tür çoğullarda fetha yerine kesre kullanılır — رَأَيْتُ سَيَّارَةً (bir araba gördüm, fetha) karşısında رَأَيْتُ سَيَّارَاتٍ (arabalar gördüm, kesre). Aynı kural سَأَلَتِ الْمُدِيرَةُ الطَّالِبَاتِ (müdire kız öğrencileri sordu) gibi örneklerde de geçerlidir.

Tüm Kelimeler

مُضَافmudâftamlanan

تَنْوِينtenvîntenvin

سَيَّارَات (م سَيَّارَة)seyyârât (m. seyyâre)arabalar

طَالِبَات (م طَالِبَة)tâlibât (m. tâlibe)kız öğrenciler

مَجَلَّات (م مَجَلَّة)mecellât (m. mecelle)dergiler

Örnek Cümleler

يَا أُخْتَ حَامِدٍ!

Ey Hamid'in kız kardeşi!

رَأَيْتُ سَيَّارَةً وَرَأَيْتُ سَيَّارَاتٍ.

Bir araba gördüm ve arabalar gördüm.

سَأَلَتِ الْمُدِيرَةُ الطَّالِبَاتِ.

Müdire kız öğrencileri sordu.

مَا أَطْيَبَ هَذَا الطَّعَامَ!

Bu yemek ne kadar da lezzetli!

İpuçları

Bir özel ismin başına يَا nida edatı geldiğinde, ismin sonundaki tenvin düşer: مُحَمَّدٌ → يَا مُحَمَّدُ.
Bir izafet tamlamasının başına يَا geldiğinde, tamlamanın ilk ögesi (mudaf) mansûb okunur: أُخْتُ حَامِدٍ → يَا أُخْتَ حَامِدٍ.
Cem'ü'l-müennesi's-sâlim mef'ûlün bih olduğunda, nasb alameti fetha değil, fethanın yerini tutan kesredir: رَأَيْتُ سَيَّارَاتٍ.
Bu kural müfret bir müennes isimle (رَأَيْتُ سَيَّارَةً — gerçek fetha) karıştırılmamalıdır; fark sadece çoğul hâlde ortaya çıkar.

Quiz

1.Bir özel ismin başına يَا nida edatı geldiğinde ne olur?

Marife olurTenvini düşerMecrûr olurFiile dönüşür

2.Bir izafet tamlamasının başına يَا geldiğinde mudaf nasıl okunur?

MerfûMansûbMecrûrDeğişmez

3.«Ey Hamid'in kız kardeşi!» ifadesi nasıl kurulur?

يَا أُخْتُ حَامِدٍيَا أُخْتَ حَامِدٍيَا أُخْتِ حَامِدٍيَا أُخْتًا حَامِدٍ

4.Cem'ü'l-müennesi's-sâlim mef'ûlün bih olduğunda nasb alameti nedir?

FethaKesre (fethanın yerine)DammeSükun

5.«رَأَيْتُ سَيَّارَاتٍ» ifadesindeki سَيَّارَاتٍ hangi harekeyle biter?

DammeFethaKesreSükun

6.«Müdire kız öğrencileri sordu» cümlesi nasıl kurulur?

سَأَلَتِ الْمُدِيرَةُ الطَّالِبَاتِسَأَلَتِ الْمُدِيرَةُ الطَّالِبَاتُسَأَلَتِ الْمُدِيرَةَ الطَّالِبَاتِالطَّالِبَاتِ سَأَلَتِ الْمُدِيرَةُ

7.Arapçada özel isimler (alem) neden zaten marife sayılır?

Başlarında لَا olduğu içinKendi başına belirli bir varlığı gösterdikleri içinÇoğul oldukları içinFiil oldukları için

8.Cümle kur: Ey Muhammed!

9.Cümle kur: Bir araba gördüm ve arabalar gördüm

Dersin tamamını açmak ve quiz çözmek için ücretsiz üye ol

Ücretsiz üye ol →

Dersin tamamını açmak ve quiz çözmek için ücretsiz üye ol

Ücretsiz üye ol →