Sıfat tamlaması (النَّعْت), bir ismi niteleyen sıfatla isimden oluşur. Nitelenen isme mevsuf (مَنْعُوت), niteleyen kelimeye sıfat (نَعْت) denir. Türkçeden farklı olarak sıfat isimden sonra gelir.
طَالِبٌ جَدِيدٌtâlibun cedîdunyeni bir öğrenci
مَدْرَسَةٌ كَبِيرَةٌmedresetun kebîretunbüyük bir okul
Dört alanda uyum
Sıfat, mevsufa şu dört şeyde uyar:
- Belirlilik: mevsuf belirliyse sıfat da ال alır.
- Cinsiyet: müzekker / müennes (müzekker ve müennes).
- Sayı: tekil / ikil / çoğul.
- İ'rab: merfu, mansub ya da mecrur (i'rab).
| Belirsiz | Belirli | |
|---|---|---|
| Müzekker | طَالِبٌ جَدِيدٌ | الطَّالِبُ الْجَدِيدُet-tâlibü'l-cedîdu |
| Müennes | طَالِبَةٌ جَدِيدَةٌ | الطَّالِبَةُ الْجَدِيدَةُet-tâlibetü'l-cedîdetu |
| İkil | طَالِبَانِ جَدِيدَانِ | الطَّالِبَانِ الْجَدِيدَانِ |
İ'rab uyumu
جَاءَ الطَّالِبُ الْجَدِيدُcâe't-tâlibü'l-cedîduYeni öğrenci geldi. (merfu)
رَأَيْتُ الطَّالِبَ الْجَدِيدَraeytü't-tâliba'l-cedîdeYeni öğrenciyi gördüm. (mansub)
سَلَّمْتُ عَلَى الطَّالِبِ الْجَدِيدِsellemtü ale't-tâlibi'l-cedîdiYeni öğrenciye selam verdim. (mecrur)
Çoğul ve cansız çoğul
- Akıl sahibi çoğul: sıfat çoğul olur — طُلَّابٌ مُجْتَهِدُونَ (çalışkan öğrenciler).
- Akıl sahibi olmayan çoğul: sıfat tekil müennes olur — كُتُبٌ جَدِيدَةٌ (yeni kitaplar), مَدَارِسُ كَبِيرَةٌ (büyük okullar).
Ayrıntı için çoğul türleri.
Cümle mi, tamlama mı? Sıfat ve mevsuf ikisi de ال alıyorsa ya da ikisi de tenvinliyse tamlamadır; haber nekira, mübteda marife ise cümledir. الْكِتَابُ الْجَدِيدُ (yeni kitap) tamlamadır; الْكِتَابُ جَدِيدٌ (kitap yenidir) cümledir. Bkz. mübteda ve haber.
İzafetle birlikte
İzafetten sonra gelen sıfat, hangisini niteliyorsa onun i'rabını alır:
كِتَابُ الطَّالِبِ الْجَدِيدِkitâbü't-tâlibi'l-cedîdiyeni öğrencinin kitabı (sıfat öğrenciyi niteler → mecrur)
كِتَابُ الطَّالِبِ الْجَدِيدُkitâbü't-tâlibi'l-cedîduöğrencinin yeni kitabı (sıfat kitabı niteler → merfu)
Tamlama yapısı için izafet konusuna bakın.