Leyse: İsim Cümlesini Olumsuz Yapmak (لَيْسَ)

لَيْسَ, isim cümlesini olumsuz yapan ve mazi gibi çekilen özel bir fiildir. "Değil" anlamı verir ve şimdiki zamanı olumsuzlar.

الطَّالِبُ مُجْتَهِدٌet-tâlibü muctehidunÖğrenci çalışkandır.

لَيْسَ الطَّالِبُ مُجْتَهِدًاleyse't-tâlibü muctehidenÖğrenci çalışkan değildir.

İ'rab etkisi

Mübteda merfu kalır ve ismü leyse adını alır; haber mansub olur ve haberü leyse adını alır. (İnne ile karşılaştırın: orada ismi mansub, haber merfudur — inne ve kardeşleri.)

Çekim tablosu

Şahıs	Tekil	İkil	Çoğul
Gâib müzekker	لَيْسَleyse	لَيْسَاleysâ	لَيْسُواleysû
Gâibe müennes	لَيْسَتْleyset	لَيْسَتَاleysetâ	لَسْنَlesne
Muhatap müzekker	لَسْتَleste	لَسْتُمَاlestumâ	لَسْتُمْlestum
Muhatap müennes	لَسْتِlesti	لَسْتُمَاlestumâ	لَسْتُنَّlestunne
Mütekellim	لَسْتُlestu	—	لَسْنَاlesnâ

Sona sükunlu bir ek geldiğinde (muhatap, mütekellim ve gâibe çoğul sîgalarında) ortadaki ي düşer: لَسْتُ, لَسْنَ. Diğer gâib sîgalarında kalır: لَيْسَ, لَيْسَتْ, لَيْسُوا. Çekim mantığı mazi fiil çekimi ile aynıdır.

Örnekler

لَسْتُ طَالِبًاlestu tâlibenBen öğrenci değilim.

لَيْسَتِ الْمَدْرَسَةُ بَعِيدَةًleysati'l-medresetü beîdetenOkul uzak değildir.

لَسْنَا مُدَرِّسِينَlesnâ müderrisîneBiz öğretmen değiliz.

Haberin başında بِ

Haberin başına çoğu zaman fazladan (zâid) bir بِ getirilir; bu durumda haber mecrur görünür, anlam değişmez:

لَيْسَ هُوَ بِطَالِبٍleyse huve bi-tâlibinO öğrenci değildir.

لَسْتُ بِمُدَرِّسٍlestu bi-müderrisinBen öğretmen değilim.

"Yok" anlamı

Harf-i cerli ifadeyle (لِ، عِنْدَ) "…sahip değil / …yok" denir; ismü leyse sonda gelir ve merfudur:

لَيْسَ لِي كِتَابٌleyse lî kitâbunBenim kitabım yok.

لَيْسَ عِنْدِي قَلَمٌleyse indî kalemunYanımda kalem yok.

Harf-i cerler için harf-i cerler konusuna bakın.

Hangi olumsuzluk edatı?

Cümle	Olumsuzluk	Örnek
İsim cümlesi	لَيْسَ	لَيْسَ الْبَابُ مَفْتُوحًاKapı açık değil.
Muzari fiil	لَا	لَا يَكْتُبُYazmıyor.
Mazi fiil	مَا	مَا كَتَبَYazmadı.

Haberi nasb eden diğer fiiller için kâne ve kardeşleri; لَيْسَ da bu gruptandır.