Kâne ve kardeşleri (كَانَ وَأَخَوَاتُهَا) isim cümlesinin başına gelen fiillerdir. Mübteda merfu kalır (ismü kâne), haber mansub olur (haberü kâne).
الْجَوُّ بَارِدٌel-cevvü bâridunHava soğuktur.
كَانَ الْجَوُّ بَارِدًاkâne'l-cevvü bâridenHava soğuktu.
Başlıca fiiller
| Fiil | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| كَانَkâne | idi, oldu | كَانَ الطَّالِبُ مَرِيضًاÖğrenci hastaydı. |
| أَصْبَحَesbaha | (sabaha) … oldu | أَصْبَحَ الْجَوُّ بَارِدًاHava soğudu. |
| أَمْسَىemsâ | (akşama) … oldu | أَمْسَى الْجَوُّ بَارِدًاAkşama hava soğudu. |
| ظَلَّzalle | … kaldı, … devam etti | ظَلَّ الْبَابُ مَفْتُوحًاKapı açık kaldı. |
| بَاتَbâte | geceyi … geçirdi | بَاتَ الطِّفْلُ جَائِعًاÇocuk geceyi aç geçirdi. |
| صَارَsâre | … oldu (dönüştü) | صَارَ الْمَاءُ بَخَارًاSu buhar oldu. |
| لَيْسَleyse | değil | bkz. leyse |
Ayrıca مَا زَالَ ("hâlâ …"), مَا دَامَ ("… olduğu sürece") gibi fiiller de aynı grupta yer alır.
Kâne'nin çekimi
كَانَ ortası illetli (ecvef) bir fiildir; muhatap ve mütekellim şahıslarda orta harf düşer:
| Şahıs | Tekil | İkil | Çoğul |
|---|---|---|---|
| Gâib müzekker | كَانَ | كَانَا | كَانُوا |
| Gâibe müennes | كَانَتْ | كَانَتَا | كُنَّ |
| Muhatap müzekker | كُنْتَ | كُنْتُمَا | كُنْتُمْ |
| Muhatap müennes | كُنْتِ | كُنْتُمَا | كُنْتُنَّ |
| Mütekellim | كُنْتُ | — | كُنَّا |
Muzari ve gelecek
يَكُونُ الْجَوُّ بَارِدًاyekûnü'l-cevvü bâridenHava soğuk olur.
سَيَكُونُ الْجَوُّ بَارِدًاseyekûnü'l-cevvü bâridenHava soğuk olacak.
Üç önemli kullanım
- Geçmişte "var/idi": كَانَ لِي صَدِيقٌ (kâne lî sadîkun, bir arkadaşım vardı). Mübteda sonda ve merfudur.
- Yer bildiren haber: كَانَ الْكِتَابُ عَلَى الْمَكْتَبِ (kitap masanın üzerindeydi).
- كَانَ + muzari: geçmişte süregelen ya da alışkanlık: كَانَ يَكْتُبُ (kâne yektübü, yazıyordu / yazardı).
Muzari fiil için muzari fiil çekimi.
Karşılaştırma: İnne ve kardeşleri ismi nasb eder, haberi ref eder. Kâne ve kardeşleri ise ismi ref eder, haberi nasb eder. Bu iki grup dışında kalan mübteda–haber cümlesinde ikisi de merfudur.