Mazi (الْفِعْلُ الْمَاضِي), geçmişte olmuş ve bitmiş bir eylemi bildirir. Arapçada fiil; şahsa (gâib/muhatap/mütekellim), cinse (müzekker/müennes) ve sayıya (tekil/ikil/çoğul) göre çekilir. Bu çekim 14 sîga verir; muhatap ikilide müzekker ve müennes aynı şekle sahip olduğundan 13 farklı biçim görürsünüz.
Kök ve vezin
Fiilin üç harfli kökü ك ت ب'dir (yazma). Mazi gâib müzekker tekil biçimi كَتَبَ (ketebe, yazdı) sözlükte maddenin başlığıdır ve vezni فَعَلَ'dir.
Çekim tablosu: كَتَبَ
| Şahıs | Tekil | İkil | Çoğul |
|---|---|---|---|
| Gâib müzekker (o, onlar) | كَتَبَketebe — yazdı | كَتَبَاketebâ — (ikisi) yazdı | كَتَبُواketebû — yazdılar |
| Gâibe müennes (o, onlar) | كَتَبَتْketebet — yazdı | كَتَبَتَاketebetâ — (ikisi) yazdı | كَتَبْنَketebne — yazdılar |
| Muhatap müzekker (sen, siz) | كَتَبْتَketebte — yazdın | كَتَبْتُمَاketebtumâ — yazdınız | كَتَبْتُمْketebtum — yazdınız |
| Muhatap müennes (sen, siz) | كَتَبْتِketebti — yazdın | كَتَبْتُمَاketebtumâ — yazdınız | كَتَبْتُنَّketebtunne — yazdınız |
| Mütekellim (ben, biz) | كَتَبْتُketebtu — yazdım | — | كَتَبْنَاketebnâ — yazdık |
Nasıl yapılır?
- Gâib müzekker tekilden başlanır: كَتَبَ.
- Gerisi, fiilin sonuna eklenen eklerle kurulur. Tabloda her satırın sonuna bakın: müennes için ـَتْ, muhatap için ـْتَ / ـْتِ, mütekellim için ـْتُ / ـْنَا gelir.
- Gâib müzekker çoğul كَتَبُوا'daki sondaki elif (ا) yazılır ama okunmaz.
- Muhatap ve mütekellim şahıslarda fiilin son harfi sükun alır (كَتَبْتَ, كَتَبْنَا).
Cümlede
كَتَبَ الطَّالِبُ الدَّرْسَketebe't-tâlibü'd-dersÖğrenci dersi yazdı.
ذَهَبَتْ فَاطِمَةُ إِلَى الْمَدْرَسَةِzehebet Fâtımatü ilâ'l-medresetîFatıma okula gitti.
Uyum: Fiil öznesinden önce gelirse özne ikil ya da çoğul olsa bile fiil tekil kalır, ancak cinsiyete uyar: ذَهَبَ الطُّلَّابُ (zehebe't-tullâbu, öğrenciler gitti).
Olumsuz mazi
Fiilin başına مَا getirilir: مَا كَتَبَ (yazmadı).
Şimdiki ve geniş zaman için muzari fiil çekimi konusuna bakın.