İsm-i mevsul (الِاسْمُ الْمَوْصُول), bir ismi kendisinden sonra gelen bir cümleyle niteler: Türkçedeki "-en, -dığı" yapılarının karşılığıdır. Bu cümleye sıla cümlesi (صِلَة) denir.
Biçimleri
| Müzekker | Müennes | |
|---|---|---|
| Tekil | الَّذِيellezî | الَّتِيelletî |
| İkil (merfu) | اللَّذَانِellezâni | اللَّتَانِelletâni |
| İkil (mansub / mecrur) | اللَّذَيْنِ | اللَّتَيْنِ |
| Çoğul | الَّذِينَellezîne | اللَّاتِيellâtî |
Kullanım
İsm-i mevsul, nitelediği isimle cinsiyet ve sayıda uyuşur.
جَاءَ الطَّالِبُ الَّذِي كَتَبَ الدَّرْسَcâe't-tâlibü ellezî ketebe'd-dersaDersi yazan öğrenci geldi.
جَاءَتِ الطَّالِبَةُ الَّتِي كَتَبَتِ الدَّرْسَcâet't-tâlibetü elletî ketebeti'd-dersaDersi yazan (kız) öğrenci geldi.
الطُّلَّابُ الَّذِينَ ذَهَبُواet-tullâbü ellezîne zehebûgiden öğrenciler
Aid zamir
Sıla cümlesinde nitelenen isme geri dönen bir zamir bulunur (الْعَائِد, "geri dönen"). Nesne olduğunda bitişik zamir olarak yazılır:
الْكِتَابُ الَّذِي قَرَأْتُهُel-kitâbü ellezî kareetühuokuduğum kitap (lit. "onu okuduğum kitap")
الْكُتُبُ الَّتِي قَرَأْتُهَاel-kütübü elletî kareetühâokuduğum kitaplar
İkinci örnekte cansız çoğul (الْكُتُبُ) için tekil müennes الَّتِي ve ـهَا kullanılır; bkz. çoğul türleri.
Sıla cümlesi kısa da olabilir
الْمُدَرِّسُ الَّذِي فِي الْفَصْلِel-müderrisü ellezî fi'l-faslisınıftaki öğretmen
Nitelenen isim belirliyse الَّذِي gelir. Nitelenen isim belirsizse ism-i mevsul kullanılmaz; sıla cümlesi doğrudan gelir: جَاءَ طَالِبٌ كَتَبَ الدَّرْسَ (dersi yazan bir öğrenci geldi). Bkz. nekira ve marife.
مَنْ ve مَا
Bu iki kelime, öncesinde isim olmadan da kullanılan ism-i mevsullerdir: مَنْ "kim olan", مَا "ne olan":
أَعْرِفُ مَنْ جَاءَa'rifü men câeGelen kişiyi tanıyorum.
أَفْهَمُ مَا تَقُولُefhemü mâ tekûlüSöylediğini anlıyorum.
Sıfat ile karşılaştırma için sıfat tamlaması.