Muzari fiil (muzari fiil çekimi) normalde merfudur. Önüne gelen bazı edatlar onu mansub ya da meczum yapar. Bu değişim fiilin son harfinde görülür.
Üç hâl
| Hâl | Edat | Alamet | Örnek |
|---|---|---|---|
| Merfu | edatsız | damme | يَكْتُبُyektübü — yazıyor |
| Mansub | أَنْ, لَنْ, كَيْ, لِ | fetha | لَنْ يَكْتُبَlen yektübe — yazmayacak |
| Meczum | لَمْ, لَا (yasak), لِ (emir) | sükun | لَمْ يَكْتُبْlem yektüb — yazmadı |
Mansub yapan edatlar
| Edat | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| أَنْen | -mek, -mesi (masdar) | أُرِيدُ أَنْ أَكْتُبَurîdü en ektübe — Yazmak istiyorum. |
| لَنْlen | gelecek olumsuz | لَنْ أَذْهَبَlen ezhebe — Gitmeyeceğim. |
| لِ / كَيْli / key | -mek için | ذَهَبْتُ لِأَدْرُسَzehebtü li-edrüse — Ders çalışmak için gittim. |
| حَتَّىhattâ | -ceye kadar | اِصْبِرْ حَتَّى تَدْخُلَ الْجَنَّةَisbir hattâ tedhule'l-cenne — Cennete girinceye kadar sabret. |
| إِذَنْizen | öyleyse, o hâlde (cevap başında) | إِذَنْ أُكْرِمَكَizen ükrimeke — O hâlde sana ikram ederim. ("Seni ziyaret edeceğim" diyene cevap) |
Meczum yapan edatlar
| Edat | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| لَمْlem | geçmiş olumsuz | لَمْ أَكْتُبْlem ektüb — Yazmadım. |
| لَا (yasak) | -me! | لَا تَكْتُبْlâ tektüb — Yazma! |
| لِ (emir) | -sın, -sin | لِيَكْتُبْli-yektüb — Yazsın. |
Yasak için emr-i hazır ve nehy-i hazır konusuna bakın.
Nun'lu sîgalar
Beş sîgada (ef'âl-i hamse) merfu hâl sonda نُ ile gösterilir; mansub ve meczumda bu nun düşer:
| Sîga | Merfu | Mansub (لَنْ) | Meczum (لَمْ) |
|---|---|---|---|
| Gâib müzekker, ikil | يَكْتُبَانِ | لَنْ يَكْتُبَا | لَمْ يَكْتُبَا |
| Gâib müzekker, çoğul | يَكْتُبُونَ | لَنْ يَكْتُبُوا | لَمْ يَكْتُبُوا |
| Muhatap müzekker, çoğul | تَكْتُبُونَ | لَنْ تَكْتُبُوا | لَمْ تَكْتُبُوا |
| Muhatap müennes, tekil | تَكْتُبِينَ | لَنْ تَكْتُبِي | لَمْ تَكْتُبِي |
| Muhatap, ikil | تَكْتُبَانِ | لَنْ تَكْتُبَا | لَمْ تَكْتُبَا |
Dikkat: Müennes çoğuldaki نَ (يَكْتُبْنَ, تَكْتُبْنَ) fiilin zamiridir, bu yüzden düşmez: لَنْ يَكْتُبْنَ, لَمْ يَكْتُبْنَ.
Karşılaştırma
يَذْهَبُyezhebügidiyor
لَنْ يَذْهَبَlen yezhebegitmeyecek
لَمْ يَذْهَبْlem yezhebgitmedi
Mazinin olumsuzu مَا ذَهَبَ ile de kurulabilir (mazi fiil çekimi). İsimlerin hâlleri için i'rab.