Taaccüp (التَّعَجُّب) hayret, beğeni ya da şaşkınlık bildirir. En yaygın kalıp مَا أَفْعَلَ'dir ve "ne kadar da …!" anlamı verir.
Kalıp
مَا + أَفْعَلَ vezninde fiil (fetha ile) + mansub isim (hayret edilen şey).
| Sıfat | Taaccüp | Anlamı |
|---|---|---|
| جَمِيلٌcemîl | مَا أَجْمَلَmâ ecmele | ne kadar güzel! |
| كَبِيرٌkebîr | مَا أَكْبَرَmâ ekbere | ne kadar büyük! |
| طَوِيلٌtavîl | مَا أَطْوَلَmâ etvele | ne kadar uzun! |
| سَهْلٌsehl | مَا أَسْهَلَmâ eshele | ne kadar kolay! |
Cümlede
مَا أَجْمَلَ هَذِهِ السَّيَّارَةَ!mâ ecmele hâzihi's-seyyârateBu araba ne kadar güzel!
مَا أَسْهَلَ اللُّغَةَ الْعَرَبِيَّةَ!mâ eshele'l-lugate'l-arabiyyeteArapça ne kadar kolay!
مَا أَكْبَرَ هَذَا الْبَيْتَ!mâ ekbere hâze'l-beyteBu ev ne kadar büyük!
Dikkat: Hayret edilen isim mansubtur (السَّيَّارَةَ, الْبَيْتَ), çünkü أَجْمَلَ burada fiil gibi davranır ve isim onun nesnesidir. Bu yüzden "Bu araba güzel" cümlesindeki merfu hâlle (السَّيَّارَةُ جَمِيلَةٌ) karıştırılmamalıdır.
İkinci kalıp: أَفْعِلْ بِ
Taaccüp أَفْعِلْ بِ kalıbıyla da yapılır; anlamı aynıdır, hayret edilen isim بِ ile mecrur gelir:
مَا أَسْعَدَ الْمُسْلِمَ!mâ es'ade'l-müslimeMüslüman ne kadar mutlu!
أَسْعِدْ بِالْمُسْلِمِ!es'id bil-müslimiMüslüman ne kadar mutlu! (aynı anlam)
Zamirle
Hayret edilen şey bağlamdan belliyse isim yerine bitişik zamir kullanılabilir:
مَا أَجْمَلَهَا!mâ ecmelehâNe kadar güzel! (onun için; "o" dişil)
مَا أَسْهَلَهُ!mâ eshelehNe kadar kolay!
Sınırlar
Taaccüp kalıbı, ism-i tafdil ile aynı أَفْعَلَ vezninden türer. Renk ve beden kusuru bildiren sıfatlardan (örn. أَحْمَرُ) doğrudan yapılamaz; bunun yerine مَا أَشَدَّ + masdar kullanılır: مَا أَشَدَّ سَوَادَهُ! (mâ eşedde sevâdeh, ne kadar da siyah!).