دَرْس 54

15. Dersin Çevirisi, Nehy-i Hazır

s. 102 - 104

Konu Anlatımı

Bu ders yeni kelimelerin ardından 15. derse (Ders-i Hâmis Aşer) geçiyor: sınıf ortamında öğretmen çeşitli yasaklamalarda bulunuyor. Ebu Bekir'e şu anda sınıftan çıkmamasını, Humayun'a Hişam'ın (o gün gelmeyen) sırasına oturmamasını, Beşir'e defterleri almamasını, Abdurrahim'e cevapları kırmızı kalemle yazmamasını, Faysal'a dergileri sınıfta okumamasını (Faysal sadece resimlere baktığını söyler),…

Kelimeler

لَا النَّاهِيَةlâ en-nâhiyeolumsuzluk emir edatı

نَهْيٌ حَاضِرnehy-i hâdırolumsuz emir (nehy-i hazır)

جَزْمcezmmeczum kılma (sükun verme)

لَا تَذْهَبْlâ tezhebgitme

لَا تَكْتُبْlâ tektubyazma

Örnek Cümle

لَا تَخْرُجْ مِنَ الْفَصْلِ الْآنَ.Sınıftan şu anda çıkma.

Konu Anlatımı (devamı)

Hamza'ya da zil çalmak üzereyken kapıyı hemen açmamasını söylüyor. Bu diyalogdan hareketle nehy-i hazır (olumsuz emir) kalıbı tanıtılıyor: müfret muhatap muzari fiilinin başına لَا النَّاهِيَة (olumsuzluk lâsı) getirilerek elde edilir — تَذْهَبُ (gidiyorsun) → لَا تَذْهَبْ (gitme), تَكْتُبُ → لَا تَكْتُبْ (yazma), تَشْرَبُ → لَا تَشْرَبْ (içme). لَا النَّاهِيَة fiili iki yönden etkiler: anlamca olumsuz emir yapar, şekilce ise fiili meczum (cezimli) kılar — nunla biten sığalarda nun düşer (تَذْهَبُونَ → لَا تَذْهَبُوا), ancak nûnü'n-nisve (تَذْهَبْنَ'deki ن) düşmez. Bu kalıp Meryem suresinden bir örnekle de (يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ - babacığım, şeytana tapma) pekiştiriliyor.

Tüm Kelimeler

لَا تَشْرَبْlâ teşrabiçme

زَوْج (لِلْمُذَكَّرِ وَالْمُؤَنَّثِ)zevceş (m./f. ortak)

مِذْيَاعmizyâ'radyo

غَرِيب (ج غُرَبَاء)garîb (c. gurabâ)garip, yabancı

عَلَقَةalakakan pıhtısı

Örnek Cümleler

لَا تَأْخُذْ هَذِهِ الدَّفَاتِرَ.

Bu defterleri alma.

يَا عَبْدَ الرَّحِيمِ، لَا تَكْتُبِ الْأَجْوِبَةَ بِالْقَلَمِ الْأَحْمَرِ.

Abdurrahim, cevapları kırmızı kalemle yazma.

لَا تَقْرَإِ الْمَجَلَّاتِ فِي الْفَصْلِ يَا فَيْصَلُ.

Faysal, dergileri sınıfta okuma.

لَا تَفْتَحِ الْبَابَ الْآنَ.

Kapıyı şu anda açma.

İpuçları

Nehy-i hazır, müfret muhatap muzari fiilinin başına لَا النَّاهِيَة getirilerek elde edilir: تَذْهَبُ → لَا تَذْهَبْ.
لَا النَّاهِيَة fiili hem anlam hem şekil bakımından etkiler: anlamca olumsuz emir yapar, şekilce fiili meczum kılar.
Nunla biten sığalarda nun düşer (تَذْهَبُونَ → لَا تَذْهَبُوا), ancak nûnü'n-nisve düşmez.
Bu kalıp Kur'an'da sıkça geçer: يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ (Meryem suresi).

Quiz

1.Nehy-i hazır nasıl elde edilir?

Mazi fiile لَا eklenerekMüfret muhatap muzariye لَا eklenerekMasdara لَا eklenerekEmir fiiline لَا eklenerek

2.لَا النَّاهِيَة fiili şekil bakımından nasıl etkiler?

Merfû yaparMeczum (cezimli) yaparMansûb yaparMecrûr yapar

3.تَذْهَبُ fiilinin olumsuz emri hangisidir?

لَا تَذْهَبُلَا تَذْهَبْمَا تَذْهَبُلَنْ تَذْهَبَ

4.«Sınıftan şu anda çıkma» cümlesi nasıl kurulur?

لَا تَخْرُجْ مِنَ الْفَصْلِ الْآنَلَا تَخْرُجُ مِنَ الْفَصْلِ الْآنَمَا تَخْرُجُ مِنَ الْفَصْلِتَخْرُجُ لَا مِنَ الْفَصْلِ

5.لَا النَّاهِيَة hangi nunları düşürmez?

Tesniye nunuNûnü'n-nisve (تَذْهَبْنَ'deki ن)Cem muhatap nunuHepsini düşürür

6.«يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ» ifadesi hangi surededir?

BakaraMeryemYasinKehf

7.Metne göre öğretmen Abdurrahim'e ne konuda uyarıda bulunmuştur?

Dergi okumamasıCevapları kırmızı kalemle yazmamasıKapıyı açmamasıSınıftan çıkmaması

8.Cümle kur: Sınıftan şu anda çıkma

9.Cümle kur: Cevapları kırmızı kalemle yazma

Dersin tamamını açmak ve quiz çözmek için ücretsiz üye ol

Ücretsiz üye ol →

Dersin tamamını açmak ve quiz çözmek için ücretsiz üye ol

Ücretsiz üye ol →